
الهامگرفته از داستانی واقعی. برخی شخصیتها، موقعیتها، گفتوگوها و ترتیب زمانی رویدادها برای روایت داستان بازآفرینی یا با هم ترکیب شدهاند.
تصویر جانور وسط صفحهای بود که دوست احمد فرستاده بود و همهچیز دورش مرتب، انگار تمام شده بود. آخر پیام یک سؤال دربارهٔ آن تصویر اینترنتی بود: میتوانست از آن استفاده کند؟
در اتاق چیزی جز وزوز آرام کولر و نور چراغ که گرمتر از اطرافش به نظر میرسید، سکوت آخر شب را قطع نمیکرد.
احمد ایستاده پیام را خواند، با دستی که برای خاموش کردن نور بهطرف کلید رفته بود.
فکر کرده بود روزش تمام شده، اما پیام دوباره حواسش را جمع کرد؛ چراغ را خاموش نکرد و تلفن را کمی بهطرف صورتش کج کرد.
دوستش مطلب آموزشی کوچکی برای کودکان آماده میکرد و میخواست تصویری را که هنگام جستوجوی اینترنت یافته بود در آن بگذارد.
توضیح داده بود که تصویر صفحه را برای بچهها دلنشینتر و آسانتر میکند و نمیخواهد جایش را خالی بگذارد.
تصویر به متن میآمد.
رنگهایش روشن بود، جانور قاب را پر میکرد و نام صاحبش روی آن دیده نمیشد.
دوست برای جلب نگاه انتخابش کرده بود و سؤال سختتر را تا تقریباً تمام شدن صفحه عقب انداخته بود.
اما دوست از زیباییاش نمیپرسید.
دربارهٔ رنگ یا جای تصویر در صفحه هم نظر نمیخواست؛ میخواست بداند میتواند از آن استفاده کند، بیآنکه از مرزی نادیدنی بگذرد.
سؤالش ساده بود، از آنهایی که صاحبش جوابی سریع میخواهد. شاید فکر میکرد احمد که دوست ندارد سؤالی را نکاویده رها کند، در چند لحظه پاسخش را پیدا میکند.
«اگه تصویر رو برای دیدن همه گذاشتن، میتونم استفاده کنم؟»
احمد نوشت: «سریع نگاه میکنم. صفحهای که ازش گرفتی رو داری؟» پیوندی رسید، بعد این جمله: «زیرش منبع بنویسم، کافیه؟» بازش کرد و فقط نسخهٔ دیگری از تصویر دید، بینشانهای از سازندهاش.
در آشپزخانه، همسرش باقی شام را جمع میکرد. صدای ملایم ظرفها را شنید و بعد کشویی که آرام بسته شد. از سکوت نشیمن فهمید احمد هنوز پای تلفن ایستاده است.
بیآنکه برگردد گفت:
«چراغ هم با تو بیدار میمونه؟»
احمد لبخند زد و با تلفن در دست، سر مبل نشست. شانههایش پس از ایستادن طولانی کمی پایین آمدند، اما صفحه را همچنان گرفته بود، انگار با یک دقیقهٔ دیگر جواب ظاهر میشد.
گفت: «دوستم دربارهٔ یه عکس میپرسه. نمیخوام از خودم جواب بدم.»

همسرش کمی آن سر مبل نشست و پارچهای را که همراه داشت تا کرد. احمد گفت: «صفحهای که ازش گرفته نمیگه کار کیه.» جواب داد: «حتی عکس هم بیکارت معرفی اومده.»
خندید و به پیوند برگشت. عجله داشت نامی پیدا کند، هر نامی که از دور زدن بیرونش بیاورد. اما وقتی دو نسخه را مقایسه کرد، دید لبهٔ یکی باریکتر است و دیگری حاشیهای دارد که اول ندیده بود.
در پیامی به دوستش نشان داد. جواب سریع آمد: «این بهتره، ازش استفاده کنیم؟» احمد جواب اولش را پاک کرد و نوشت: «واضحتره، ولی سؤال اجازه هنوز هست.»
در حاشیه رد نوشتهای بود، نه آنقدر که تصویر را به کسی نسبت بدهند. به صفحهای برگشتند که آن را کپی کرده بود و دیدند به صفحهٔ دیگری اشاره دارد؛ نمیدانستند آن شروع راه است یا ایستگاهی تازه.
احمد آن حس را میشناخت: کار میشود پیدا کردن آخرین در و یادت میرود چرا از اولی وارد شدی. تلفن را به چشم نزدیک کرد و وقتی خستگی را حس کرد، دور برد. بیشتر احتمال جمع میکرد تا به جواب برسد.
دوستش نوشت: «صفحه رو امشب میخوام. وقت ندارم از اول شروع کنم.» احمد به چای رهاشدهاش نگاه کرد. قول کمک داده بود، نه پس دادن وقتی که گذشته بود.
یادش آمد گفتوگو را با «سریع نگاه میکنم» شروع کرده بود. کسی ضمانت سرعت نخواسته بود؛ خودش اضافه کرده بود چون دوست داشت مفید باشد. نوشت: «عجله کردم گفتم سریع نگاه میکنم. هنوز به صاحبش نرسیدم.»
دوست جواب داد: «لااقل من تنهایی گم نشدم.» احمد لبخند زد و پیش از برگشتن به خواندن، تلفن را لحظهای روی بازویش گذاشت.
مرجعی رسمی از سازمان جهانی مالکیت فکری باز کرد. روشن میکرد حق مؤلف به بیان ایده مربوط است، نه خود ایدهٔ مجرد، و صرف انتشار اثری در اینترنت آن را برای استفادهٔ دوبارهٔ بیشرط آزاد نمیکند.
پیوند و اصل را کوتاه فرستاد. بعد نوشت: «این اصل کلی رو توضیح میده، نه حکم شرایط تو رو. من سازنده یا مجوز تصویر رو پیدا نکردم. نمیتونم دربارهش تضمین بدم. اگه نظر حقوقی مشخص میخوای، از متخصص بپرس.»
نشانگر نوشتن در گفتوگو حرکت میکرد. احمد دوستش را تصور کرد که به جای تصویر در صفحهٔ آماده نگاه میکند. پیوند تازهای باز نکرد؛ به مرد وقت داد به سؤالی جواب بدهد که جستوجوی بیشتر تغییرش نداده بود.
پیامی صوتی رسید: «اگه بردارمش، صفحه ناقص میشه.» این استدلالی دربارهٔ حقوق نبود. دلگرفتگی کسی بود که شکل کارش را دوست داشت و حالا باید در آخرین لحظه بخشی از آن را کنار میگذاشت.
احمد پرسید: «تصویر توی صفحه چی کار میکرد؟» شنید دوست سؤال را برای خودش تکرار کرد و گفت پیش از خواندن، چشم را میگرفت. در خود تصویر پاسخی نبود که متن نوشتهشده به آن نیاز داشته باشد.
دوست پیشنهاد کرد امشب صفحه را بدون تصویر دوباره بچیند و جستوجوی منبع را بعداً ادامه بدهد. احمد پذیرفت این انتخابی ویرایشی است که میتواند همین حالا امتحان کند؛ آن را مجوز حقوقی هیچ نسخهٔ دیگری ندانست.
هنگام نوشتن جواب، تلفن در دست احمد ماند. یک بار خواند و جملهای را حذف کرد که انگار دربارهٔ چیزی بررسینشده قطعیت داشت. بعد فرستاد و تلفن را کنار فنجان گذاشت و آخرین صفحهٔ جستوجو را باز گذاشت.
همسرش از نشیمن گذشت و احمد نگاهش کرد. پرسید: «به عکاس رسیدین؟» سر تکان داد: «قبل از عکاس به موعد رسیدیم.» ابروهای پرسشگر او را دید و توضیح داد که صفحه این بار بیتصویر بیرون میآید.
بالاخره فنجان را برداشت، اما وقتی چای سرد را چشید دوباره گذاشت. همسرش همراه چیزهای دیگری که جمع میکرد برداشتش و گفت: «وقت این هم گذشته.» احمد پیش از دوباره زنگ زدن تلفن همراهش به آشپزخانه رفت.
به نشیمن برگشت و پیام کوتاهی دید: دوست کارش را دوباره چیده بود، اما هنوز منبع مطمئنی برای تصویر نداشت. در پیام نسخهٔ نهایی برای تأیید احمد نبود؛ فقط انتخابش را گفته بود.
همسرش دوباره از نشیمن گذشت؛ احمد نگاهش کرد و بعد آخرین جواب را نوشت. نام صاحب تصویری نبود که آخر سطر بگذارد. آن بخش سؤال را باز گذاشت و با عنوان صفحهای که آن را کپی کرده بود پر نکرد.

وقتی صفحه را خاموش کرد، بازتاب چراغ لحظهای روی شیشه ماند. این بار دست به کلید برد و خاموشش کرد، بیآنکه در تازهای برای تصویری باز کند که مال او نبود.
منبع: پرسشهای متداول دربارهٔ حق مؤلف، سازمان جهانی مالکیت فکری. این متن مشاورهٔ حقوقی نیست.
منبع رسمی: https://www.wipo.int/en/web/copyright/faq-copyright